تحولات ترکیه، فرصتی برای گردشگری سلامت ایران

توانمندي بدنه پزشکي کشور با صرف وقت و انرژي بيشتر از سوي دولت و بخش خصوصي در مدت‌زمان کوتاهي، نويدبخش درآمدهاي بالايي در صنعت گردشگري پزشکي و قطع وابستگي بيشتر از صنعت نفت خواهد بود.

اين که کشور عزيزمان ايران باوجود دارا بودن کادر پزشکي زبردست و باهوش و امکانات درماني نسبتاً قابل‌قبول چه سهمي از اين بازار را از آن خودکرده است، جاي بحث دارد. در اين فرصت قصد آن داريم که به فعاليت‌ها و سرعت چشمگير رشد کشور ترکيه در اين زمينه بپردازيم. همچنين مقايسه‌اي خواهيم داشت بر سياست‌گذاري‌ها و نحوه برخورد با فرصت‌ها در کشورهاي ايران و ترکيه.

گزارش آماري

بنا به گزارش مرکز آمار ترکيه، تعداد گردشگران سلامت در ترکيه در سال ۲۰۰۸ حدود ۷۴ هزار نفر بوده است که با رشد بسيار چشمگير به بيش از ۵۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۴ رسيده است. اين تعداد حدود ۲۵ درصد کل گردشگران ترکيه را به خود اختصاص داده است. تعداد قابل‌توجهي از اين گردشگران از کشورهاي اروپايي بوده‌اند که خدمات درماني ترکيه را حدود ۶۰ درصد ارزان‌تر از کشور خود يافته‌اند. شايان‌ذکر است گردشگران پزشکي حدود ۱۲ برابر گردشگر عادي هزينه مي‌کنند.

در سال ۲۰۱۰ ترکيه در رتبه هفدهم رتبه‌بندي جهاني گردشگري پزشکي بوده است، درحالي‌که در سال ۲۰۱۵ به يکي از ۱۰ مقصد برتر گردشگري پزشکي در جهان تبديل‌شده و سالانه پذيراي بيماران زيادي با مشکلات چشم‌پزشکي، زيبايي، دندانپزشکي، ناباروري و … از کشورهايي مانند ليبي، آلمان، عراق، آذربايجان، سوريه، افغانستان و … است.

اما کشور ترکيه براي به دست آوردن اين جايگاه ممتاز درزمينهٔ گردشگري پزشکي و درآمد سرسام‌آور ناشي ازآنچه اقداماتي انجام داده است؟ چه سياست‌ها و سرمايه‌گذاري‌هايي اين کشور را در اين زمينه، در منطقه بي‌رقيب و يکه‌تاز کرده است؟ آيا هماهنگي‌ها و تلاش‌هاي انجام‌شده در ترکيه مي‌تواند الگويي براي استفاده از پتانسيل‌هاي پزشکي کشورمان در عرصه گردشگري پزشکي باشد؟

اهداف

وزارت بهداشت ترکيه اهداف زير را در حيطه گردشگري سلامت از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ تعيين کرده است: توسعه نظام سلامت به‌عنوان يک ابزار جهت توسعه اجتماعي و اقتصادي ترکيه و بهداشت جهاني.

شناسايي نيازهاي جديد و بر اساس آن طراحي نظامات اقتصادي جديد در قالب فعاليت‌هاي دانش‌بنيان توليدي، خدماتي و قطع وابستگي از منابع طبيعي مانند نفت و گاز همواره سرلوحه برنامه اقتصادي دولت‌ها بوده است. کشور ترکيه با وجود اين که پيشينه چندان قابل قبولي در علوم پزشکي نداشته و ندارد، با کشف نياز کشورهاي همسايه و حتي کشورهاي اروپاي به دليل بالا بودن خدمات درماني در آن‌ها، حساب ويژه‌اي در گردشگري سلامت بازکرده است و به شيوه‌اي منسجم و هدفمند هرروز بيش‌ازپيش بر توسعه اين اقتصاد سودآور جامه عمل مي‌پوشاند.

تقويت گردشگري سلامت در ترکيه

گردشگري سلامت در هر کشوري بيش از هر چيز وابسته به‌نظام پزشکي آن کشور بوده و تقويت آن منوط به تقويت توانمندي‌هاي پزشکي اعم از بنيه علمي پزشکان، استفاده از تجهيزات مدرن پزشکي در بيمارستان‌ها، تربيت نيروهاي حرفه‌اي و اخلاق مدار پيراپزشکي و داشتن بيمارستان‌هاي مجهز و مدرن است. کشور ترکيه در سال‌هاي اخير درزمينهٔ بهبود تمامي اين جوانب فعال بوده و نتيجه آن جذب هزاران گردشگر سلامت از سراسر جهان است.

اين در حالي است که کشورمان ايران به‌صورت بالقوه قدرت مانور بالايي درزمينهٔ علوم پزشکي داشته و حتي باوجود تحريم‌هاي سال‌هاي اخير، کوچک‌ترين افت کيفي درزمينهٔ خدمات پزشکي آن مشاهده نشده است؛ اما جاي خالي رفتارها و آموزش‌هاي اخلاق محور در کادر پزشکي و رعايت استانداردهاي بين‌المللي در بيمارستان‌ها اعم از ساختماني، تجهيزات و به‌ويژه نيروي انساني بسيار مشهود است.

استراتژي‌ها

کشور ترکيه براي رسيدن به اين اهداف استراتژي‌هاي زير را در نظر گرفته است: تبليغات مؤثر و سازمان‌يافته و ايجاد جاذبه در مورد گردشگري سلامت.

صنعت گردشگري سلامت از آن دسته صنايعي است که نياز مبرم به ارائه يک چهره امن، آرام و باثبات از کشور ميزبان دارد. در اين راستا قبل از اين که ارائه‌دهنده‌هاي مختلف خدمات پزشکي در جذب بيمار به رقابت باهم بپردازند، ضروري است که همگام با دولت و به‌صورت يکپارچه و با يک ‌صداي واحد در زمينه معرفي توانمندي‌هاي کشور در مقوله خدمات پزشکي، سرمايه‌گذاري و اقدام مشترک انجام دهند.

عضويت در انجمن جهاني گردشگري پزشکي، شرکت در کنگره‌ها و نمايشگاه‌هاي معتبر جهاني ازجمله اقداماتي است که مي‌تواند در مطرح کردن يک کشور درزمينهٔ گردشگري سلامت مؤثر باشد. کشور ترکيه با درک درست از اين موضوع از سال‌ها قبل به‌خوبي درحالي‌که انجام آن است، ولي در کشور ما به‌رغم تمام صحبت‌ها هيچ اقدام عملي مؤثر در اين خصوص صورت نگرفته است.

گسترش دامنه خدمات گردشگري سلامت

از انواع ديگر کسب‌وکار گردشگري سلامت، مي‌توان به انواع آب‌درماني، گل درماني، اسپا و … اشاره کرد که در کشور ترکيه در سال‌هاي اخير با استفاده از منابع طبيعي و ايجاد امکانات جنبي، بهترين بهره‌برداري را در تمام اين زمينه‌ها کرده است. اين در حالي است که فرهنگ و آموزه‌هاي اسلامي حاکم بر کشور عزيزمان به‌عنوان يک مزيت نسبي، مي‌تواند فرصت بسيار خوبي براي استفاده کشورهاي مسلمان به‌ويژه بانوان مسلمان، از امکانات گردشگري سلامت و تندرستي ايران فراهم آورد.

آموزش، بهبود و ارتقاي مديريت گردشگري سلامت

با پيدايش کسب‌وکارهاي جديد، لازم است نسبت به تدوين دوره‌هاي آموزش دانشگاهي و علمي مربوطه اقدام شود. در شرايطي که در کشور ترکيه سال‌هاست رشته‌هايي مانند مديريت گردشگري سلامت در قالب رشته تحصيلي دانشگاهي يا دوره‌هاي کوتاه‌مدت و ميان‌مدت تدريس مي‌شود، ولي هنوز در دانشگاه‌هاي معتبر کشورمان تربيت دانشجوياني که هم به امور گردشگري و هم به امور بيمارستاني مسلط باشند، ناديده گرفته مي‌شود. در يک‌کلام جاي خالي رشته «مديريت گردشگري پزشکي» به‌عنوان يک تخصص بين‌رشته‌اي در تمامي مقاطع دانشگاهي به‌شدت احساس مي‌شود.

اقدامات انجام‌شده

موارد زير اهم اقدامات انجام‌شده در سال‌هاي اخير در ترکيه است: هماهنگي بخش خصوصي و دولتي در معرفي صنعت گردشگري پزشکي ترکيه به دنيا.

به‌عنوان‌مثال با اقداماتي مانند ايجاد وب‌سايت TurkishHealthcareTravelCouncil.org در سال ۲۰۰۷ سعي در معرفي همه‌جانبه امکانات خود در اين زمينه دارد. تقريباً تمام کشورهاي صاحب کرسي در باب گردشگري سلامت، داراي چنين وب‌سايت يکپارچه‌اي هستند که تمامي بيمارستان‌ها، شرکت‌هاي تسهيل گر، هتل‌ها، آژانس‌هاي مسافرتي و … بدون هيچ رقابتي توسط اين سايت معرفي مي‌شوند.

شايسته است دو نهاد محترم وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع‌دستي پس از شناسايي و انتخاب مجموعه‌هاي فعال و ذي‌صلاح و اعطاي مجوز به ايشان با همکاري خود آن‌ها چنين وب سايتي را طراحي کنند و به‌عنوان يک منبع اوليه براي شناخت امکانات گردشگري سلامت در دسترس بيماران خارجي، شرکت‌هاي تسهيل گر خارج از ايران و بيمه‌ها قرار دهند.

تبليغات گسترده و سازمان‌يافته براي معرفي امکانات پزشکي اين کشور در خارج از ترکيه

هرگز نمي‌توان انتظار داشت بدون عرضه و معرفي امکانات پزشکي کشورمان، بيماران ساير کشورها راه خود را به کشور ما پيدا کنند.

در شرايطي که بعضي از شبکه‌هاي تلويزيوني پربيننده، پر از تبليغات بيمارستان‌ها و مديکال پارک‌هاي ترکيه است. هيچ حرکت شايان‌ذکري براي معرفي مزاياي نسبي امکانات پزشکي جمهوري اسلامي ايران در ساير کشورها به‌صورت هدف‌دار و برنامه‌ريزي‌شده اتفاق نمي‌افتد.

اقدامات قابل‌توجه براي ارتقاي کيفيت خدمات درماني و آموزش مديريت صنعت گردشگري پزشکي

قبلاً نيز اشاره شد که موفقيت در اين صنعت وابسته به ارتقاي دانش پزشکي و استفاده از تجهيزات پزشکي مدرن و به‌روز و توسعه آموزش دانشگاهي و بهبود روحيه وجدان محور و اخلاق مدار کارکنان حيطه پزشکي، پيراپزشکي و رشته‌هاي وابسته است.

اصلاح زيرساخت‌هاي صنايع وابسته مانند حمل‌ونقل و هتلداري

شما هم موافقيد که نخستين تجربه از يک سفر يا نخستين برخورد با افراد يک جمع تا انتهاي سفر همواره در ياد مي‌ماند. در بحث گردشگري سلامت نمي‌توان فقط به توانمندي‌هاي پزشکي تکيه کرد، درحالي‌که گردشگران قبل از رسيدن به پله‌هاي بيمارستان شما، مهمان رانندگان سيستم حمل‌ونقل و هتلداران بوده‌اند. نحوه برخورد و رفتار و چگونگي ارائه خدمات در دو قسمت بسيار مهم حمل‌ونقل و هتل داري، در موفقيت صنعت گردشگري سلامت تأثيرگذار و تعيين‌کننده است.

تجميع خدمات درماني تحت عنوان يک برند واحد و ايجاد مديکال پارک براي سهولت دسترسي گردشگران پزشکي

براي گردشگري که به‌قصد درمان وارد بيمارستان يا کلينيکي مي‌شود و زبان و آداب کشور شمارا نمي‌داند امتياز بسيار ويژه آن است که بتواند تمامي خدمات پزشکي موردنياز خود را در همان بيمارستان يا کلينيک دريافت کند و به بهانه‌هايي مانند بعضي از امکانات تشخيصي نظير MRI و آزمايشگاه و … مجبور به خروج‌هاي متعدد از بيمارستان و مراجعه به مرکز درماني ديگري نباشد.

کشور ترکيه با ايجاد مديکال پارک در مناطق ويژه و تجميع امکانات در اين زمينه بسيار موفق عمل کرده است. اين در حالي است که کمتر بيمارستاني در کشورمان داراي استانداردهاي پذيرش بيماران بين‌الملل با تجميع کليه امکانات است.

اقدامات تسهيلاتي براي ايجاد انگيزه در پزشکان

با توجه به اين که اساس صنعت گردشگري سلامت سيستم پزشکي و پزشکان است، کشور ترکيه براي رونق بخشيدن به اين صنعت و تبع آن سودآوري در صنايع جنبي، سعي در ايجاد انگيزه و تعريف بسته‌هاي تشويقي براي پزشکان و بيمارستان‌ها کرده است. از آن جمله مي‌توان به معافيت مالياتي پزشکان فعال در اين صنعت اشاره کرد.

ولي متأسفانه در کشور عزيزمان اين بسته‌هاي تشويقي در قالب نه‌چندان درستي مانند افزايش سه برابري تعرفه‌هاي پزشکي براي اتباع خارجي اتفاق افتاده است که به دليل عدم نظارت کافي، خود راه بعضي از سوءاستفاده‌ها را هموار کرده است و مزيت نسبي استفاده از خدمات ارزان‌قيمت را از بين برده است. حال‌آنکه بيمار بين‌الملل به علت پرداخت نقدي به‌خودي‌خود نسبت به بيمار داخلي که از بيمه‌هاي درماني استفاده مي‌کنند، سودآورتر هستند.

اخذ استانداردهاي بين‌المللي و عضويت در انجمن‌هاي جهاني

يکي از شرايط ورود به بازارهاي اروپايي و عقد قرارداد با شرکت‌هاي بيمه‌گذار براي جذب بيماران گروهي آن‌ها داشتن گواهينامه بين‌المللي است. استانداردي که بيمارستاني را شايسته ورود به عرصه بين‌المللي مي‌کند، گواهينامه (Joint Commission International) است. در حال حاضر ۴۸ بيمارستان ترکيه داراي اين گواهينامه معتبر است. در شرايطي که حتي يک بيمارستان در کشورمان چنين گواهينامه‌اي ندارد.

نتيجه‌گيري

نتيجه اين تفکر و عملکرد براي کشور ترکيه، در سال ۲۰۱۴ دستيابي به بيش از ۱۱۰ هزار گردشگر پزشکي و سلامت فقط از کشورهاي همسايه مانند آذربايجان، عراق، سوريه، افغانستان و ترکمنستان بوده است.

اين روند رو به رشد درزمينهٔ گردشگري پزشکي در کشور ترکيه در شرايطي ادامه دارد که در ايران هنوز سازوکار مشخصي درزمينهٔ اخذ مجوز فعاليت در اين زمينه وجود ندارد. وجود کشمکش ميان سازمان‌هاي مدعي در اين زمينه، خلأهاي قانوني، بوروکراسي و اتلاف وقت براي ورود در شاخه‌هاي مختلف اين صنعت، ناهماهنگي دولت و بخش خصوصي، فرصت‌هاي طلايي موجود را يکي پس از ديگري از بين مي‌برد و زمينه را براي سوءاستفاده بيش‌ازپيش دلالان فراهم مي‌کند.

به‌عنوان‌مثال ثبت يک شرکت حمل‌ونقل مسافربري که از ارکان اصلي اين صنعت است، در صورت داشتن امکانات و سرمايه کافي در استان‌ها و شهرستان‌هاي مرزي به‌قدري انرژي و سرمايه و زمان سرمايه‌گذار را هدر مي‌دهد که نه‌تنها فرصت‌ها از دست مي‌رود، بلکه به منافع ملي و انگيزه سرمايه‌گذاران لطمات فراوان وارد مي‌شود. اين تأخير نه به دليل مخالفت ترجمان‌ها و سازمان‌هاي ذي‌ربط، بلکه در مواردي به‌عنوان‌مثال، به دليل توجيه نبودن چندين کارشناس ساده در اداره حمل‌ونقل و پايانه‌ها است.

فرودگاه آتاتورک

اما آيا با تحولات اخير ترکيه و تهديد شديد امنيت گردشگري ترکيه، شانس جذب گردشگران کشورهاي همسايه مشترک به کشور عزيزمان رو نکرده است؟

به‌عنوان‌مثال کشور آذربايجان يکي از جذاب‌ترين بازارها براي جذب گردشگران پزشکي در منطقه است. در سال‌هاي اخير ترکيه ميزبان قشري از مردم آذربايجان با تمکن ملي بالا بوده است. درحالي‌که کشورمان ايران عمدتاً مقصد قشر متوسط و ضعيف آذربايجان براي انجام امور درماني بوده است. واضح است ناامني‌هاي اخير ترکيه بر کاهش تعداد گردشگران سلامت ورودي از آذربايجان به اين کشور تأثير قابل‌توجهي خواهد گذاشت و اين گروه به دنبال انتخاب مقصد گردشگري درماني جديدي خواهند بود.

در سال ۲۰۱۰ ترکيه در رتبه هفدهم رتبه‌بندي جهاني گردشگري پزشکي بوده است، درحالي‌که در سال ۲۰۱۵ به يکي از ۱۰ مقصد برتر گردشگري پزشکي در جهان تبديل‌شده و سالانه پذيراي بيماران زيادي با مشکلات چشم‌پزشکي، زيبايي، دندانپزشکي، ناباروري و … از کشورهايي مانند ليبي، آلمان، عراق، آذربايجان، سوريه، افغانستان و … است

باوجود محوريت دانش پزشکي در گردشگري سلامت، افراد و صنايع وابسته نيز به‌عنوان مکمل، نقش بسيار کليدي در افزايش رضايتمندي و استقبال بيماران بازي مي‌کنند. اين عناصر مکمل شامل ساختمان بيمارستان‌ها، تجهيزات پزشکي و به‌ويژه نيروي انساني شاغل در بخش‌هاي مرتبط هستند

در ايران هنوز سازوکار مشخصي درزمينهٔ اخذ مجوز فعاليت در اين زمينه وجود ندارد. وجود کشمکش ميان سازمان‌هاي مدعي در اين زمينه، خلأهاي قانوني، بوروکراسي و اتلاف وقت براي ورود در شاخه‌هاي مختلف اين صنعت، ناهماهنگي دولت و بخش خصوصي، فرصت‌هاي طلايي موجود را يکي پس از ديگري از بين مي‌برد و زمينه را براي سوءاستفاده بيش‌ازپيش دلالان فراهم مي‌کند

منبع: نشریه اقتصاد آسیا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *